Movember, czyli dlaczego właśnie wąsy?

- Mówimy o listopadzie, który kojarzy się ze zdrowiem mężczyzn, ale nie chodzi o to, żeby panowie dbali o siebie tylko przez jeden miesiąc. Nam zależy na tym, aby listopad był początkiem troski o męskie zdrowie przez wszystkie dwanaście miesięcy, czyli przez cały rok - podkreśla dr hab. Roman Sosnowski.
Idea zapuszczania wąsów narodziła się w 2003 roku w Australii. Niewielka grupa mężczyzn postanowiła w ten sposób zwrócić uwagę na problem zdrowia mężczyzn i zachęcić do rozmów na temat profilaktyki.

- Wiele lat temu w Australii zrodził się pomysł, aby mężczyźni zapuścili wąsy. Po co? Po to, żeby zmienić swój wygląd i sprowokować pytania znajomych czy innych osób: „Co się dzieje z tobą, że wyglądasz inaczej?”. Ideą tej zmiany było rozpoczęcie rozmowy o tym, że mężczyzna powinien dbać o swoje zdrowie. Sama nazwa Movember to połączenie dwóch angielskich słów: moustache, czyli wąsy oraz November, czyli listopad - wyjaśnia lekarz.

Nie czekaj na objawy. Kiedy mężczyzna powinien odwiedzić urologa?

Jednym z najważniejszych przesłań profilaktyki urologicznej jest to, aby nie czekać na pojawienie się pierwszych dolegliwości. W przypadku chorób nowotworowych objawy mogą pojawić się dopiero wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana.

- Czekanie na objaw, jaki może wywołać dana choroba, w tym choroba nowotworowa, to najgorsze z możliwych rozwiązań. Wtedy najczęściej mamy do czynienia z chorobą mocno zaawansowaną, której leczenie jest bardzo trudne, a czasami wręcz niemożliwe jest całkowite wyleczenie. Jeżeli jest ono możliwe, często wiąże się z dużym okaleczeniem. Nam zależy na czymś zupełnie innym - chcemy wykryć chorobę na wczesnym etapie i zastosować skuteczne leczenie, które będzie wiązało się z jak najmniejszymi działaniami niepożądanymi - zaznacza dr hab. Roman Sosnowski.

W przypadku profilaktyki raka prostaty specjalista wskazuje konkretne grupy wiekowe, w których warto rozpocząć konsultacje urologiczne.

- Mężczyzn zapraszamy na spotkanie z urologiem około 50. roku życia. Jeżeli w rodzinie występowały choroby nowotworowe, i to niekoniecznie rak prostaty, ale również rak piersi, jajnika czy trzustki, warto zgłosić się wcześniej, około 45. roku życia. Szczególną grupę ryzyka stanowią również mężczyźni będący nosicielami mutacji genetycznych zwiększających predyspozycje do rozwoju nowotworów, przede wszystkim mutacji BRCA2, a także BRCA1. W tej grupie konsultację warto rozważyć już około 40. roku życia - wyjaśnia lekarz.

Jak podkreśla, pierwsza wizyta nie oznacza automatycznie podejrzenia nowotworu.

- Nie czekasz na objawy, tylko zgłaszasz się do lekarza około 50. roku życia. Po co? Po to, abyśmy rozpoczęli diagnostykę. Najczęściej nie dotyczy cię nowotwór prostaty, ale chcemy sprawdzić, jak wygląda twoje zdrowie urologiczne i oszacować ryzyko wystąpienia choroby. Przeprowadzamy wywiad, wykonujemy badanie, zlecamy w razie potrzeby dodatkowe badania laboratoryjne czy obrazowe, a następnie oceniamy, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka, czy możemy spokojnie spotkać się ponownie na przykład za rok - tłumaczy dr hab. Roman Sosnowski.

Wizyta u urologa bez obaw. Na czym polega badanie?

Wielu mężczyzn odkłada konsultację urologiczną z powodu skrępowania lub obaw związanych z badaniem. Tymczasem jest ono ważnym elementem oceny stanu zdrowia.

- Badanie urologiczne rozpoczyna się od rozmowy. Pytamy o choroby nowotworowe w rodzinie, nie tylko o raka prostaty u ojca, brata czy wujka, ale również o raka piersi, jajnika czy trzustki u innych członków rodziny. Istotne jest także to, w jakim wieku bliscy zachorowali. Rozmawiamy również o dolegliwościach ze strony układu moczowo-płciowego, o problemach z oddawaniem moczu, częstotliwości wizyt w toalecie, nocnym wstawaniu, bólu czy przerywanym strumieniu moczu. Szczególnym sygnałem alarmowym jest krwiomocz - wyjaśnia specjalista.

Ważnym elementem konsultacji może być badanie fizykalne, w tym badanie palcem przez odbyt, które pozwala ocenić gruczoł krokowy, czyli tzw. badanie per rectum.

- Chciałbym odczarować to badanie. Może być dla pacjenta nieco krępujące, ponieważ obejmuje okolice intymne, ale zapewniam wszystkich panów, że nie jest bolesne. Wykonujemy je z należytą starannością. Już po krótkiej chwili możemy ocenić wielkość gruczołu krokowego, jego symetrię oraz sprawdzić, czy występują zgrubienia lub nierówności. To dostarcza nam ważnych informacji i może wskazywać na łagodne powiększenie prostaty, stan zapalny lub podejrzenie nowotworu - mówi dr hab. Roman Sosnowski.

W zależności od wieku i indywidualnego ryzyka lekarz może również zalecić oznaczenie PSA z krwi. - PSA to białko specyficzne dla prostaty, którego stężenie oznaczamy w surowicy krwi. Chcemy w ten sposób ocenić stan gruczołu krokowego. Trzeba jednak pamiętać, że podwyższony wynik nie oznacza automatycznie raka. Może być związany również ze stanem zapalnym, przejściowym urazem czy łagodnym powiększeniem prostaty. Dlatego wynik zawsze musi być interpretowany przez lekarza, a nie oceniany samodzielnie przez pacjenta - podkreśla specjalista.

Jeśli pojawi się podejrzenie raka prostaty, diagnostyka może obejmować m.in. wieloparametryczny rezonans magnetyczny oraz biopsję, czyli pobranie fragmentów do badania histopatologicznego.

Rak prostaty to nie zawsze operacja 

Rozpoznanie nowotworu nie oznacza, że każdy pacjent musi zostać poddany operacji. Współczesna uroonkologia oferuje różne możliwości postępowania, które dobierane są indywidualnie.

- Rak prostaty rozpoznany u danego mężczyzny to dopiero początek pewnej drogi. Musimy ustalić, w jakim stopniu choroba jest zaawansowana, czy komórki nowotworowe znajdują się wyłącznie w obrębie gruczołu, czy pojawiły się przerzuty do innych narządów oraz jaki jest potencjał agresywności biologicznej nowotworu. Patrzymy również na pacjenta, jego choroby współistniejące, przebyte operacje, ale także na jego preferencje. Chcemy wiedzieć, na czym choremu najbardziej zależy i do tego dopasować postępowanie - tłumaczy dr hab. Roman Sosnowski.

W przypadku wybranych pacjentów z nowotworem o niskim ryzyku możliwe jest zastosowanie aktywnego monitoringu, czyli regularnej kontroli choroby bez natychmiastowego wdrażania leczenia radykalnego.

- Nie zawsze rozpoznanie raka prostaty oznacza od razu operację. U części pacjentów, u których choroba nie jest agresywna, możemy zastosować aktywny monitoring. Oznacza to uważną obserwację nowotworu i regularne kontrole. U innych chorych wdrażamy leczenie radykalne, które może polegać na operacji lub radioterapii. Dysponujemy dziś nowoczesnymi metodami, w tym systemami robotowymi, które pozwalają na bardzo precyzyjne przeprowadzanie zabiegów i oszczędzanie struktur odpowiedzialnych za jakość życia, takich jak trzymanie moczu czy funkcje seksualne - wyjaśnia specjalista.

W przypadku choroby uogólnionej, z obecnością przerzutów, stosuje się natomiast leczenie systemowe, często łączące kilka metod terapeutycznych.

Rak pęcherza moczowego – jeden z najważniejszych sygnałów to krew w moczu

Rak prostaty to nie jedyny nowotwór, na który powinni zwracać uwagę mężczyźni. Równie istotnym problemem jest rak pęcherza moczowego – choroba, której pierwsze objawy bywają bagatelizowane, a świadomość społeczna na jej temat wciąż pozostaje niewystarczająca. To piąty najczęściej występujący nowotwór w Europie, dlatego tak ważne jest zwiększanie wiedzy na temat jego objawów, czynników ryzyka i możliwości wczesnego wykrywania.

- Rak pęcherza moczowego to trochę nasz cichy zabójca, ponieważ jego objawy, w tym krwiomocz, bywają lekceważone zarówno przez mężczyzn, jak i kobiety. Tymczasem nowotwór ten potrafi rozwijać się po kryjomu. Krwiomocz, czyli mocz o czerwonym zabarwieniu, zawsze powinien wzbudzić niepokój i skłonić pacjenta do zgłoszenia się do lekarza - ostrzega dr hab. Roman Sosnowski.

Jednym z głównych czynników ryzyka zachorowania jest palenie tytoniu.
- U co drugiego chorego z rakiem pęcherza moczowego w wywiadzie stwierdza się wieloletnie, intensywne palenie tytoniu. Dlatego profilaktyka polega przede wszystkim na eliminowaniu czynników ryzyka. Jeżeli ktoś pali, powinien podjąć trud rzucenia nałogu, a osoby niepalące nie powinny zaczynać. Znaczenie ma również narażenie na substancje chemiczne, szczególnie w niektórych środowiskach zawodowych - podkreśla lekarz.

Ważnym elementem walki z tym nowotworem jest także edukacja.

- To bardzo istotny problem epidemiologiczny, a wyniki leczenia tego nowotworu, szczególnie w Polsce, wciąż odbiegają od standardów wielu innych krajów. Dlatego Europejskie Towarzystwo Urologiczne wraz z Unią Europejską i towarzystwami naukowymi, w tym Polskim Towarzystwem Urologicznym, zaangażowało się w projekt BCLEAR. Jego celem jest edukacja społeczeństwa i lekarzy. Pacjent musi rozumieć sygnały wysyłane przez organizm i znać czynniki ryzyka, a lekarz powinien znać aktualne standardy diagnostyki i leczenia. Mam przyjemność koordynować ten program ze strony Polskiego Towarzystwa Urologicznego - mówi specjalista.

Trzy zasady, które warto wprowadzić w życie

Jak podkreśla lekarz, nie istnieje jedna recepta na uniknięcie wszystkich chorób nowotworowych, ale każdy z nas może zrobić wiele, aby zmniejszyć ryzyko zachorowania i zadbać o swoje zdrowie.

- Można wyróżnić trzy kluczowe filary. Po pierwsze: niwelujmy modyfikowalne czynniki ryzyka. Mam na myśli przede wszystkim dym tytoniowy, nadwagę, otyłość i brak aktywności fizycznej. Nie palmy, uprawiajmy regularnie sport i dbajmy o prawidłową masę ciała. Po drugie: obserwujmy swoje ciało. Jeśli organizm wysyła sygnał ostrzegawczy, na przykład w postaci krwiomoczu, nie bagatelizujmy go. Zgłośmy się do lekarza rodzinnego lub urologa, aby przeprowadzić diagnostykę i wykluczyć chorobę nowotworową. Po trzecie: regularnie wykonujmy badania profilaktyczne. Wizyta u lekarza nie powinna być jednorazowym zrywem w listopadzie. Chodzi o stałą troskę o zdrowie, a częstotliwość kolejnych konsultacji powinna być dostosowana do indywidualnego ryzyka pacjenta - podsumowuje dr hab. Roman Sosnowski.

Gdzie szukać pomocy?

Radomski Szpital Specjalistyczny im. dr. Tytusa Chałubińskiego posiada Oddział Urologii im. dr. Zenona Wasilewskiego oraz Poradnię Urologiczną, gdzie pacjenci mogą uzyskać specjalistyczną pomoc w zakresie diagnostyki i leczenia chorób układu moczowo-płciowego. Jest to jedyny oddział urologiczny w Radomiu i okolicy.

- Warto pamiętać, że troska o zdrowie układu moczowo-płciowego dotyczy nie tylko mężczyzn. Schorzenia takie jak rak pęcherza moczowego czy rak nerki występują również u kobiet. Dlatego apel o profilaktykę kierujemy do wszystkich. Współczesna profilaktyka to nie jednorazowa wizyta u lekarza i odhaczenie problemu. To codzienna dbałość o zdrowie, unikanie czynników ryzyka, aktywność fizyczna, czujność na sygnały wysyłane przez organizm i partnerski dialog z lekarzem. Niech listopad będzie jedynie impulsem do tego, aby dbać o siebie przez cały rok - apeluje dr hab. Roman Sosnowski.

Wszystkie informacje o Oddziale Urologii i Poradni Urologicznej są dostępne na stronie www.szpital.radom.pl