Już na wstępie trzeba wyraźnie oddzielić audyt energetyczny budynku od audytu energetycznego przedsiębiorstwa. Choć nazywają się podobnie, oba te audyty różnią się celem, zakresem i podstawą prawną. Audyt energetyczny budynku wykonuje się dla budynku i pozwala on wskazać miejsca, w których dochodzi do strat energii cieplnej. Na tej podstawie wyznacza się opłacalny zakres termomodernizacji. Z kolei audyt energetyczny przedsiębiorstwa obejmuje całą organizację wraz ze wszystkimi procesami, które składają się na powstanie produktu lub usługi, a dla dużych firm wynika z obowiązku ustawowego.
Czym jest audyt energetyczny budynku
Audyt energetyczny to uporządkowana procedura, której celem jest rzetelne poznanie profilu zużycia energii w budynku. Jej rezultatem jest opracowanie techniczno-ekonomiczne wskazujące, gdzie dochodzi do strat i jakie działania pozwolą te straty ograniczyć. Audyt opiera się na pomiarach i obliczeniach, dlatego wynik audytu traktuje się go jako punkt wyjścia do przeprowadzenia prac termomodernizacyjnych.
Przebieg audytu pozostaje w każdym przypadku zbliżony. Audytor gromadzi dane o zużyciu energii, analizuje je, lokalizuje miejsca największych strat, po czym proponuje konkretne rozwiązania wraz z oszacowaniem kosztów i spodziewanych oszczędności. Całość zamyka raport, który staje się podstawą do podejmowania decyzji o inwestycjach. Taki dokument może być przydatny podczas ubiegania się o dofinansowanie na prace termomodernizacyjne.
Audyt energetyczny budynku
Audyt energetyczny budynku koncentruje się na technicznej stronie obiektu. Jego zadaniem jest wyznaczenie optymalnego zakresu termomodernizacji, czyli wskazanie prac, które przy rozsądnym nakładzie przyniosą największą oszczędność. Analiza dotyczy samej „skorupy" budynku oraz komfortu cieplnego osób, które w nim przebywają.
Punktem wyjścia jest bilans cieplny. Audytor ustala, ile ciepła ucieka przez ściany, dach i posadzki, ocenia szczelność oraz jakość stolarki okiennej i drzwiowej. Na podstawie zebranych w ten sposób informacji wylicza zapotrzebowanie budynku na energię użytkową, końcową oraz pierwotną. Druga część analizy dotyczy instalacji. Badana jest sprawność źródła ciepła, sposób przygotowania ciepłej wody, pracę wentylacji wraz z odzyskiem ciepła, działanie klimatyzacji i stopień wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Z zestawienia tych danych powstaje lista działań, od prostych i tanich usprawnień możliwych do wdrożenia od razu, po poważniejsze inwestycje takie jak docieplenia ścian, wymiany kotła czy inwestycja w odnawialne źródła energii.
Efektem przeprowadzenia audytu jest raport, który informuje o parametrach energetycznych budynku przed modernizacją i po niej oraz prognozuje oszczędności dla każdego rozważanego wariantu. Dokument sporządza audytor wpisany do rejestru osób uprawnionych, co nadaje wyliczeniom wartość formalną. Taki audyt odzwierciedla stan obiektu z chwili badania i pozostaje podstawą decyzji do momentu wdrożenia zaleceń lub istotnej zmiany parametrów budynku.
Po ten dokument sięgają właściciele, zarządcy i inwestorzy, najczęściej wtedy, gdy planują remont połączony z poprawą efektywności albo gdy chcą pozyskać dofinansowanie. Audyt energetyczny budynku jest bowiem warunkiem ubiegania się o premię termomodernizacyjną oraz o dotacje ze środków publicznych, na przykład z programów Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Tego rodzaju audyt bywa też pierwszym krokiem większego procesu. Wykonuje się go wtedy, gdy firma chce poprawić efektywność budynków przedsiębiorstwa, zanim zajmie się dekarbonizacją całej działalności.
W zakresie termomodernizacji budynku podstawą prawną do wykonania audytu jest ustawa o wspieraniu termomodernizacji i remontów, która określa zakres audytu oraz zasady przyznawania premii. Znaczenie tego dokumentu będzie rosło wraz z systemem handlu emisjami ETS2, planowanym na 2027 rok, który obejmie paliwa zużywane do ogrzewania budynków i podniesie koszt ich eksploatacji. Tak skonstruowany audyt energetyczny budynku, który realizuje DEKRA, łączy ocenę przegród i instalacji z rachunkiem opłacalności, dzięki czemu inwestor wie, od czego zacząć i jakiego zwrotu może się spodziewać.
Świadectwo charakterystyki energetycznej, czyli dlaczego to nie audyt
Świadectwo charakterystyki energetycznej to dokument, który bywa mylony z audytem, choć pełni inną rolę. Świadectwo charakterystyki energetycznej, nazywane również paszportem energetycznym, określa klasę energetyczną budynku, ale nie wskazuje sposobów jej poprawy. Mówi więc, ile energii obiekt zużywa, lecz nie wskazuje na obszary które mogą wpłynąć na zużycie tej energii.
Różnica jest zatem zasadnicza. Audyt energetyczny budynku diagnozuje problemy i przedstawia sposób ich rozwiązania, świadectwo charakterystyki budynku jedynie klasyfikuje budynek i służy jako formalny dokument informacyjny. Jeden dokument nie zastępuje drugiego, ponieważ różnią się celem, zakresem i zastosowaniem. Świadectwo jest przy tym znacznie prostsze i tańsze, bo nie zawiera analizy opłacalności inwestycji.
Świadectwo charakterystyki energetycznej staje się obowiązkowe przy sprzedaży lub wynajmie nieruchomości, a jego przekazanie nabywcy albo najemcy wynika z ustawy o charakterystyce energetycznej budynków. Dokument zachowuje ważność przez 10 lat od dnia sporządzenia, chyba że w budynku przeprowadzono prace zmieniające jego charakterystykę energetyczną. Sporządza go osoba wpisana do odpowiedniego rejestru, podobnie jak w przypadku audytu. Jeżeli powodem zainteresowania jest transakcja, właściwym wyborem będzie świadectwo charakterystyki energetycznej; jeżeli celem jest realna poprawa efektywności, potrzebny jest audyt.
Audyt energetyczny przedsiębiorstwa
Audyt energetyczny przedsiębiorstwa ma zupełnie inny cel i charakter. Tego rodzaju audyt dotyczy całości funkcjonowania firmy i określa ile energii potrzebuje przedsiębiorstwo, aby zagwarantować możliwość jego funkcjonowania. Bada bieżące zużycie wszystkich nośników energii w organizacji i kończy się raportem opisującym najważniejsze zadania optymalizacji procesów oraz infrastruktury zakładu. W wyniku przeprowadzenia takiego audytu firma otrzymuje kompletne opracowanie, która ocenia sposób i miejsce wykorzystania energii oraz wskazuje na obszary które pozwalają zredukować zużycie tej energii.
Zakres audytu energetycznego przedsiębiorstwa jest zatem znacznie szerszy niż ma to miejsce w przypadku audytu budynku. Analiza obejmuje co najmniej 90% całkowitego zużycia energii w organizacji, a w jej polu widzenia znajdują się procesy technologiczne, transport oraz wszystkie budynki zakładowe. W praktyce audytorzy przeprowadzają wizję lokalną, wykonują pomiary, analizują dane z liczników energii, gazu i wody, rozmawiają z pracownikami i odwiedzają hale produkcyjne, magazyny, kotłownie oraz sprężarkownie. Na tej podstawie powstaje profil energetyczny zakładu wraz z propozycją konkretnych działań modernizacyjnych.
Cechą, która w praktyce najsilniej wyróżnia audyt energetyczny przedsiębiorstwa, jest jego obowiązkowy charakter. Obowiązek ten spoczywa na dużych przedsiębiorstwach zatrudniających co najmniej 250 pracowników, osiągających roczny obrót powyżej 50 mln euro lub kiedy łączna wartość majątku firmy przekracza 43 mln euro. Takie firmy muszą powtarzać audyt co 4 lata i zawiadamiać o nim Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w terminie 30 dni od jego przeprowadzenia, a dokumentację przechowywać przez 5 lat. Jak wynika z art. 36 ust. 3 ustawy audyt energetyczny przedsiębiorstwa może wykonać wyłącznie podmiot niezależny od badanego przedsiębiorcy, dysponujący odpowiednią wiedzą i doświadczeniem. Za niedopełnienie tego obowiązku grożą kary nakładane przez URE.
Podstawą prawną obligującą do przeprowadzenia audytu energetycznego przedsiębiorstwa jest ustawa o efektywności energetycznej, zgodna z unijną dyrektywą 2012/27/UE. Z audytu zwolnione są firmy, które wdrożyły certyfikowany system zarządzania energią zgodny z normą ISO 50001 lub system EMAS, o ile w jego ramach przeprowadzono audyt energetyczny.
Po tego rodzaju audyt sięgają również przedsiębiorstwa, których prawo do tego nie zobowiązuje. Bywa on dobrowolnym narzędziem cięcia kosztów lub warunkiem uzyskania finansowania (na przykład kredytu ekologicznego z programu FENG), które wymaga wykazania poprawy efektywności o co najmniej 30%. Realizację takiego badania powierza się wyspecjalizowanym jednostkom, a audyt energetyczny przedsiębiorstwa DEKRA prowadzi jako niezależny podmiot z uprawnieniami wymaganymi przez ustawę.
Wyjaśnienie niektórych pojęć
Norma ISO 50001
ISO 50001 to międzynarodowy standard zarządzania energią, który pozwala firmie na stałe monitorować i optymalizować jej zużycie. Zamiast jednorazowego badania organizacja wdraża powtarzalny proces: mierzy zużycie, wyznacza cele i systematycznie je poprawia. Certyfikowane wdrożenie takiego systemu zwalnia duże przedsiębiorstwo z obowiązku wykonywania ustawowego audytu co 4 lata, o ile w jego ramach przeprowadzono audyt energetyczny. Dla firm o dużym i zmiennym zużyciu certyfikat ISO 50001 to rozwiązanie wygodniejsze niż okresowy audyt, ponieważ utrzymuje efektywność pod stałą kontrolą.
Białe certyfikaty
Białe certyfikaty, formalnie świadectwa efektywności energetycznej, to prawa majątkowe notowane na Towarowej Giełdzie Energii. Firma może je uzyskać za inwestycje ograniczające zużycie energii, potwierdzone audytem efektywności energetycznej. Próg wejścia to oszczędność rzędu 10 ton oleju ekwiwalentnego rocznie, a uzyskane certyfikaty można następnie sprzedać. Staje się to dodatkowym źródłem finansowania modernizacji, dzięki czemu dobrze zaplanowana inwestycja potrafi częściowo sfinansować samą siebie.
Raportowanie ESG
Raportowanie ESG to obowiązek przedstawiania inwestorom i bankom wpływu firmy na środowisko, kwestie społeczne i ład korporacyjny. Dane z audytów energetycznych stanowią fundament tych sprawozdań, ponieważ pokazują realne zużycie energii i jego strukturę. Na ich podstawie wylicza się ślad węglowy i buduje strategię dekarbonizacji, która z deklaracji zamienia się w konkretny plan inwestycyjny. W tym ujęciu audyt przestaje być jednorazowym badaniem, a staje się źródłem danych dla całej polityki energetycznej organizacji.
